منبع استفاده كرده است و نيز ممكنست كه تاريخ محمد على فاضل كه خليل ميرزا آن را از مآخذ عمدهء خود شمرده مأخذ هر دو كتاب باشد « 1 » » . نظر ارنست بر در باب دو كتاب مجمل التواريخ گلستانه و مجمع التواريخ ميرزا محمد خليل و مبتنى بودن آنها در باب قسمتى از مطالب بر مأخذى مشترك اصولا صحيح به نظر ميرسد جز اينكه شايد ارنست بر ملتفت نبوده است كه ميرزا ابو الحسن گلستانه اواخر عمر را در مرشد آباد بنگاله محل اقامت ميرزا محمد داود و پسرش ميرزا محمد خليل ميزيسته و با اين دو تن معاصر بوده ، در اين صورت بسيار بعيد است كه ايشان يكديگر را نشناخته و گلستانه از نوشته‌ها و بيانات شفاهى ميرزا محمد داود استفاده نكرده باشد و اين معلومات البته همانهاست كه اندكى بعد ميرزا محمد خليل پسر ميرزا داود در تأليف مجمع التواريخ خود آنها را مورد استفاده قرار داده است . 2 - كيفيت طبع كتاب علامهء معظم جناب آقاى آقا سيد شهاب الدين نجفى مرعشى كه ذكر خيرشان قبلا گذشت و نام ناميشان با چاپ اين كتاب پيوسته توأم خواهد ماند در يكى از مرقومات خود مجمع التواريخ ميرزا محمد خليل را بنگارنده معرفى و اهميت آن را گوشزد فرمودند . باشارهء معظم له دانشمند بزرگوار آقاى آقا سيد عبد الحجهء بلاغى كه از مؤلفين ذيقدر و فضلاى ارجمند عهد ما بشمارند اصل نسخه را براى ملاحظه تحت اختيار نگارنده گذاشتند ، راقم سطور هم پس از مطالعه كتاب را فوق العاده مفيد و مهم يافتم و بعد از استجازه از حضور هر دو فاضل معظم بخرج خود به كار چاپ آن دست زدم و خدا را شكر كه نيت ما بر وفق دلخواه جامهء عمل پوشيد و يكى از متون تاريخى فارسى بحليهء طبع آراسته و در دسترس طالبان گذاشته شد .

--> ( 1 ) - نظريات ارنست بر را آقاى مدرس رضوى بتفصيل در مقدمهء مجمل التواريخ نقل كرده‌اند و ما قسمت فوق را عينا از آنجا برداشتيم .